Schulden en armoede

Steeds vaker komen mensen in problematische schuldensituaties terecht omdat zij de (stijgende) kosten van het normale levensonderhoud niet meer kunnen betalen. Veel mensen die zich tot de Nationale ombudsman wenden, hebben financiële problemen. Ze hebben bijvoorbeeld te maken met terugvorderingen van de Belastingdienst, de wanbetalerspremie voor het niet betalen van de zorgverzekering en schulden op het vlak van vaste lasten. Vaak zijn zij het overzicht van hun financiële verplichtingen kwijt. En bij veel mensen spelen ook andere (bijvoorbeeld psychische) problemen een rol.

Uit de klachten die bij de ombudsman binnenkomen, blijkt onder meer dat de grootste problemen worden veroorzaakt door een complex stelsel van toeslagen en inkomensvoorzieningen, het incassogedrag van (preferente) schuldeisers en problemen op de arbeidsmarkt (steeds meer tijdelijke / flexibele arbeidscontracten). Dit maakt een aanzienlijk deel van de Nederlandse huishoudens (financieel) kwetsbaar: maar liefst 1 op de 5 huishoudens heeft problematische schulden. Vaak gaat het om mensen met een laag inkomen dat op allerlei manieren wordt aangevuld met voorzieningen vanuit gemeenten of rijksoverheid. Als er daarvan wegvalt ontstaan er - door gebrek aan reserves - onmiddellijk financiële problemen.

Daarbij heeft de overheid te hoge verwachtingen van de financiële zelfredzaamheid van burgers. Regelgeving en voorzieningen zijn voor veel mensen vaak te ingewikkeld en er is vanuit de wetgever te weinig oog voor de psychologische effecten van schulden. Afhankelijkheid van verschillende financiële regelingen maakt dat het voor deze groep belangrijk is dat hun contact met de overheid over de noodzakelijke voorzieningen goed verloopt. Want  als mensen niet snel en adequaat worden geholpen, dan worden problemen alleen maar groter. En daarvan ondervindt ook de samenleving negatieve gevolgen, onder andere doordat maatschappelijke kosten behoorlijk kunnen toenemen.

Veel mensen komen zonder hulp van de overheid niet uit de uitzichtloze (financiële) situatie waarin zij zijn beland. Daarom hebben onderwerpen als gemeentelijke schuldhulpverlening, de beslagvrije voet, coulance voor mensen die wel willen maar niet kunnen betalen en problemen rond toeslagen de bijzondere aandacht van de Nationale ombudsman.

Rol van de Nationale ombudsman

Vanuit de Rijksoverheid is voor de komende jaren budget uitgetrokken voor het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede. Met de vereenvoudiging van de beslagvrije voet, het moratorium en pilots rond vroeg-signalering zijn op dat gebied verschillende initiatieven ontwikkeld. Toch is de vertaling naar de uitvoeringspraktijk lastig, en blijft het zoeken naar de meest effectieve manier om armoede en schulden tegen te gaan. De Nationale ombudsman ziet hierin een rol voor zichzelf: hij wil door middel van onder meer interventies en rapporten een bijdrage leveren aan die vertaalslag. Want het is belangrijk dat de overheid zich realiseert dat de wijze waarop zij is georganiseerd met al haar verschillende onderdelen en regelingen in de praktijk problemen oplevert voor de mensen die van die regelingen afhankelijk zijn. De Nationale ombudsman spreekt de overheid aan op haar verantwoordelijkheid door er steeds op te hameren dat mensen recht hebben op een inkomen waarmee zij in hun eerste levensonderhoud kunnen voorzien. Niet voor niks is 'schulden en armoede' het afgelopen jaar gekozen als één van de thema's waarop de Nationale ombudsman zich de komende jaren richt.

Rapporten

Rapport 20 september 2017

2017/103 Afkoop lijfrenteverzekering nadelig voor schuldenaar

Een echtpaar komt in financiële problemen door arbeidsongeschiktheid en stijging van hun hypotheek. Zij dienen bij de gemeente Heemskerk een aanvraag in om schuldhulpverlening. Een medewerker laat weten dat zij daarvoor hun beleggingen per direct moeten…
Lees meer

Meer rapporten

Onderzoek 4 juli 2017

2017/075 Vrouwen in de knel

Vrouwen in vrouwenopvang raken verstrikt in financiële regelingen. De Nationale ombudsman doet beroep op VWS en gemeenten voor verbetering.
Lees meer

Nieuwsberichten

Nieuwsbericht 11 oktober 2017

In 12 gemeenten te hoge drempels voor bijstandsaanvrager

Mensen die 27 jaar of ouder zijn en bijstand willen aanvragen bij hun gemeente, kunnen in twaalf gemeenten onvoldoende snel een aanvraag doen. Deze gemeenten hanteren een zogenoemde zoektermijn van twee tot vier weken. Dit blijkt uit onderzoek van de…
Lees meer
Nieuwsbericht 7 juli 2017

Ombudsman onderzoekt buitensluiten van schuldhulpverlening

De Nationale ombudsman start een vervolgonderzoek naar de schuldhulpverlening in tien gemeenten. Zo krijgt de ombudsman signalen dat groepen mensen 'categoriaal' worden uitgesloten, bijvoorbeeld omdat zij een koophuis hebben, ZZP-er zijn of in een…
Lees meer
Nieuwsbericht 22 mei 2017

Ombudsman tevreden over verbeteringen in beslagproces

De Nationale ombudsman, Reinier van Zutphen, is tevreden over de manier waarop de politie, het Openbaar Ministerie en Domeinen de aanbevelingen uit zijn rapport 'Waar is mijn auto?' hebben opgepakt. Dit schrijft hij in een brief aan onder meer de minister…
Lees meer
Nieuwsbericht 14 maart 2017

Overheid respecteert beslagvrije voet ook bij bankbeslag

Zes grote overheidsinstanties en gerechtsdeurwaarders gaan de beslagvrije voet ook bij bankbeslag respecteren. Tot deze afspraak zijn zij gekomen tijdens de bijeenkomst die Nationale ombudsman Reinier van Zutphen hierover eind januari organiseerde. De…
Lees meer

Meer nieuwsberichten

Nieuwsbericht 20 november 2012

Ombudsman: sta op je beslagvrije voet!

Deurwaarders en overheidsinstanties stellen maar al te vaak de beslagvrije voet te laag vast, oordeelt Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer. Daardoor komen…
Lees meer
Nieuwsbericht 29 juni 2012

Ombudsman: schulden komen nooit alleen

De Nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer heeft zijn onderzoek naar gemeentelijke schuldhulpverlening afgerond met het rapport: 'Schulden komen nooit alleen,…
Lees meer

Columns

Column 21 april 2018

Geldproblemen door de kinderopvangtoeslag, hoe kan dat nou??

Linda* en Martin* hebben drie kinderen die naar de basisschool gaan. Omdat zij werken, gaan de kinderen drie middagen na school naar de buitenschoolse opvang. Om de opvang te kunnen betalen, vraagt Linda kinderopvangtoeslag aan bij de Belastingdienst. De…
Lees meer
Column 24 maart 2018

Duizendmaal dank

Ellen* krijgt het Spaans benauwd als ze het bericht van de Belastingdienst leest dat haar auto volgende week in beslag wordt genomen. Zij heeft namelijk een belastingschuld omdat zij nog over een afgelopen jaar inkomstenbelasting moet betalen. De…
Lees meer
Column 10 maart 2018

Benarde situatie

Falco*, Rose* en hun twee jonge kinderen hebben het niet breed. Het is puzzelen hoe ze iedere maand met hun geld uitkomen. Dat lukt niet altijd. Daarom hebben ze schulden die ze moeten terug betalen. Op een dag belt Falco's baas. Die vertelt Falco dat het…
Lees meer
Column 3 maart 2018

Een vergissing is snel gemaakt

Lorena* droomt van een baan in de zorg. Als klein meisje vond ze de praktijk van de huisarts al een interessante plek. Daar gebeurde van alles. Om die reden volgt ze nu een opleiding tot doktersassistente. Alles gaat goed tot ze een waarschuwing krijgt van…
Lees meer
Column 20 januari 2018

Een open deur?

Cees* is net gescheiden en raakt dan ook nog zijn baan kwijt. Eerst redt hij het financieel nog net, maar na een paar maanden kan hij de huur niet meer betalen. Als de schulden zich opstapelen, ziet Cees geen uitweg meer. Hij gaat naar de gemeente voor…
Lees meer
Column 30 december 2017

Bijna 2018

Over een nacht staan we aan de vooravond van 2018. Een nieuw jaar, ook voor de mensen die we afgelopen jaar hebben gesproken en geholpen. Kent u bijvoorbeeld nog het verhaal van Sara*? Zij vluchtte naar een vrouwenopvang met haar twee kinderen omdat haar…
Lees meer
Column 28 oktober 2017

Wat is die motor waard?

Rob* en Tessa* krijgen een brief van het waterschap: ze moeten waterschapsbelasting betalen. Ze schrikken nogal van het bedrag. Rob en Tessa hebben het niet zo breed en kunnen de aanslag niet zomaar voldoen. In dat geval kun je kwijtschelding aanvragen.
Lees meer
Column 26 augustus 2017

Gehannes met huurtoeslag

Hella* huurt een fijne flat vanaf oktober 2013. Ze krijgt hiervoor huurtoeslag van Belastingdienst/Toeslagen. Na twee jaar laat Toeslagen haar weten dat de huurcommissie een onderzoek doet naar de redelijkheid van haar huurprijs.
Lees meer
Column 12 augustus 2017

Te harde actie

Cari* heeft een dochtertje dat naar de kinderopvang gaat. In 2014 hoort ze van de Belastingdienst dat haar kinderopvangtoeslag stopgezet wordt. Haar dochtertje is dan 1 jaar oud.
Lees meer
Column 8 juli 2017

Nog verder van huis

Sara* wordt mishandeld door haar man. Op een dag is de maat vol. Samen met haar twee kinderen, ontvlucht zij man en huis. Ze kan niet terecht bij vrienden of familie. Daarom meldt ze zich voor een tijdelijke veilige plek bij een vrouwenopvang.
Lees meer
Column 1 juli 2017

Mooi meegedacht!

Suzan* zorgt voor haar tachtigjarige vader. Ze gaat met hem mee naar ziekenhuisbezoek en verzorgt hem ook in zijn eigen huis. Omdat haar vader niet op loopafstand woont, reist Suzan daarom vaak met het openbaar vervoer. Ze is dan lang onderweg en moet veel…
Lees meer
Column 17 juni 2017

Waar blijft mijn antwoord?

Bob* is de trotse vader van dochter Lizzy*. Hij en zijn vrouw hebben allebei een baan. Lizzy gaat drie dagen per week naar de kinderopvang. De ouders van Bob zijn allebei gepensioneerd en bieden aan op hun kleindochter te passen.
Lees meer

Meer columns

Column 8 april 2017

Kwijtschelding: hoe pak je het aan?

Sientje* krijgt bericht van haar waterschap. Het is weer tijd om waterschapsbelasting te betalen. Sientje verdient niet veel. Daarom vraagt ze haar waterschap…
Lees meer
Column 18 maart 2017

Alles loopt in het honderd

Judith* heeft grote financiële problemen. Hele grote, serieuze problemen. Ze heeft immense schulden. Ze heeft een nul-urencontract en verdient dus onregelmatig…
Lees meer
Column 31 december 2016

Gegijzeld tijdens de feestdagen?

Maureen* is een alleenstaande moeder met drie jonge kinderen. Ze heeft schulden. Ook aan het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) voor een verkeersboete.…
Lees meer
Column 15 oktober 2016

Schulden, maar geen hulp

Annie* en Ted* hebben schulden. Teds eenmanszaak is failliet gegaan en hij raakt arbeidsongeschikt. Ze verkopen hun huis, maar met een restschuld. Ze raken…
Lees meer
Column 2 juli 2016

Wie helpt me met mijn vraag?

Door tegenslag in haar leven zit Klaartje* nu in de schulden. Tot die zijn afgelost, logeert ze bij vrienden en familie. Naast de schulden zit ze al jaren in de…
Lees meer
Column 18 juni 2016

Basisbankrekening

Adila* is het spoor bijster nadat ze diverse pogingen heeft gedaan om haar broer Rasil* te helpen met het openen van een bankrekening . "Alle instanties wijzen…
Lees meer
Column 14 mei 2016

Water aan de lippen

Meneer Hoogendoorn* is vlak na zijn scheiding in de schulden geraakt en staat vervolgens op straat. Steeds vaker zien wij dat mensen in een problematische…
Lees meer
Column 30 januari 2016

Pensioen met kopzorgen

Meneer Bijster* woont samen met zijn vrouw in Frankrijk. Zij hopen daar samen nog heel wat jaren te genieten van hun oude dag met een AOW en klein pensioen. Dat…
Lees meer
Column 26 september 2015

Gaten met gaten vullen

Quinta* heeft een laag inkomen. Van de Belastingdienst/Toeslagen krijgt zij daarom toeslagen voor huur en zorg. Dit geld helpt Quinta en haar zesjarige…
Lees meer

Gerelateerde pagina's

Tekstpagina

Onderzoeksagenda 2017

De Nationale ombudsman geeft bijzondere aandacht aan schulden en armoede, toegang tot voorzieningen, bescherming van rechten, inspraak en participatie en digitalisering. De keuze voor deze vijf thema's is gebaseerd op zijn visie en missie, klachteninstroom en maatschappelijke ontwikkelingen voor de periode 2017-2021. In de onderzoeksagenda worden de onderzoeken uit eigen beweging benoemd die wij in 2017 in ieder geval zullen uitvoeren. Wilt u ook alvast een blik werpen op de onderzoeksagenda 2018, kijk dan hier .
Lees meer

Informatie speciaal voor