Schulden en armoede

Steeds vaker komen mensen in problematische schuldensituaties terecht omdat zij de (stijgende) kosten van het normale levensonderhoud niet meer kunnen betalen. Veel mensen die zich tot de Nationale ombudsman wenden, hebben financiële problemen. Ze hebben bijvoorbeeld te maken met terugvorderingen van de Belastingdienst, de wanbetalerspremie voor het niet betalen van de zorgverzekering en schulden op het vlak van vaste lasten. Vaak zijn zij het overzicht van hun financiële verplichtingen kwijt. En bij veel mensen spelen ook andere (bijvoorbeeld psychische) problemen een rol.

Uit de klachten die bij de ombudsman binnenkomen, blijkt onder meer dat de grootste problemen worden veroorzaakt door een complex stelsel van toeslagen en inkomensvoorzieningen, het incassogedrag van (preferente) schuldeisers en problemen op de arbeidsmarkt (steeds meer tijdelijke / flexibele arbeidscontracten). Dit maakt een aanzienlijk deel van de Nederlandse huishoudens (financieel) kwetsbaar: maar liefst 1 op de 5 huishoudens heeft problematische schulden. Vaak gaat het om mensen met een laag inkomen dat op allerlei manieren wordt aangevuld met voorzieningen vanuit gemeenten of rijksoverheid. Als er daarvan wegvalt ontstaan er - door gebrek aan reserves - onmiddellijk financiële problemen.

Daarbij heeft de overheid te hoge verwachtingen van de financiële zelfredzaamheid van burgers. Regelgeving en voorzieningen zijn voor veel mensen vaak te ingewikkeld en er is vanuit de wetgever te weinig oog voor de psychologische effecten van schulden. Afhankelijkheid van verschillende financiële regelingen maakt dat het voor deze groep belangrijk is dat hun contact met de overheid over de noodzakelijke voorzieningen goed verloopt. Want  als mensen niet snel en adequaat worden geholpen, dan worden problemen alleen maar groter. En daarvan ondervindt ook de samenleving negatieve gevolgen, onder andere doordat maatschappelijke kosten behoorlijk kunnen toenemen.

Veel mensen komen zonder hulp van de overheid niet uit de uitzichtloze (financiële) situatie waarin zij zijn beland. Daarom hebben onderwerpen als gemeentelijke schuldhulpverlening, de beslagvrije voet, coulance voor mensen die wel willen maar niet kunnen betalen en problemen rond toeslagen de bijzondere aandacht van de Nationale ombudsman.

Rol van de Nationale ombudsman

Vanuit de Rijksoverheid is voor de komende jaren budget uitgetrokken voor het voorkomen van schulden en de bestrijding van armoede. Met de vereenvoudiging van de beslagvrije voet, het moratorium en pilots rond vroeg-signalering zijn op dat gebied verschillende initiatieven ontwikkeld. Toch is de vertaling naar de uitvoeringspraktijk lastig, en blijft het zoeken naar de meest effectieve manier om armoede en schulden tegen te gaan. De Nationale ombudsman ziet hierin een rol voor zichzelf: hij wil door middel van onder meer interventies en rapporten een bijdrage leveren aan die vertaalslag. Want het is belangrijk dat de overheid zich realiseert dat de wijze waarop zij is georganiseerd met al haar verschillende onderdelen en regelingen in de praktijk problemen oplevert voor de mensen die van die regelingen afhankelijk zijn. De Nationale ombudsman spreekt de overheid aan op haar verantwoordelijkheid door er steeds op te hameren dat mensen recht hebben op een inkomen waarmee zij in hun eerste levensonderhoud kunnen voorzien. Niet voor niks is 'schulden en armoede' het afgelopen jaar gekozen als één van de thema's waarop de Nationale ombudsman zich de komende jaren richt.

Rapporten

Meer rapporten

Onderzoek

2017/075 Vrouwen in de knel

Vrouwen in vrouwenopvang raken verstrikt in financiële regelingen. De Nationale ombudsman doet beroep op VWS en gemeenten voor verbetering.
Lees meer

Nieuwsberichten

Nieuwsbericht

Nationale ombudsman doet vervolgonderzoek naar invordering

De Nationale ombudsman gaat onderzoek doen naar de manier waarop overheidsinstanties schulden innen bij burgers. Het onderzoek is een vervolg op het rapport In het krijt bij de overheid uit 2013. Hierin formuleerde de ombudsman spelregels voor…
Nieuwsbericht

Schuldhulpverlening van gemeenten nog niet op orde

Nog steeds vallen te veel mensen tussentijds uit bij de gemeentelijke schuldhulpverlening. Ook krijgen zelfstandigen geen of onvoldoende hulp als zij schulden hebben. Gemeenten motiveren toewijzende en afwijzende beslissingen onvoldoende en te weinig op…
Nieuwsbericht

1 jaar later: wat is er veranderd voor 'Vrouwen in de knel'?

In juli 2017 publiceerde de Nationale ombudsman zijn onderzoek 'Vrouwen in de knel' naar de knelpunten, die vrouwen in de vrouwenopvang ervaren. Zo constateerde de ombudsman dat het regelen van een eigen inkomen voor de vrouwen complex is, hun schulden…
Nieuwsbericht

In 12 gemeenten te hoge drempels voor bijstandsaanvrager

Mensen die 27 jaar of ouder zijn en bijstand willen aanvragen bij hun gemeente, kunnen in twaalf gemeenten onvoldoende snel een aanvraag doen. Deze gemeenten hanteren een zogenoemde zoektermijn van twee tot vier weken. Dit blijkt uit onderzoek van de…
Nieuwsbericht

Ombudsman onderzoekt buitensluiten van schuldhulpverlening

De Nationale ombudsman start een vervolgonderzoek naar de schuldhulpverlening in tien gemeenten. Zo krijgt de ombudsman signalen dat groepen mensen 'categoriaal' worden uitgesloten, bijvoorbeeld omdat zij een koophuis hebben, ZZP-er zijn of in een…

Meer nieuwsberichten

Nieuwsbericht

Ombudsman: sta op je beslagvrije voet!

Deurwaarders en overheidsinstanties stellen maar al te vaak de beslagvrije voet te laag vast, oordeelt Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer. Daardoor komen…
Lees meer
Nieuwsbericht

Ombudsman: schulden komen nooit alleen

De Nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer heeft zijn onderzoek naar gemeentelijke schuldhulpverlening afgerond met het rapport: 'Schulden komen nooit alleen,…
Lees meer

Columns

Column

Dat geld is niet van mij!

Marthe* heeft het niet ruim. Al een paar jaar vraagt ze daarom kwijtschelding van de lokale belastingen. Dat kan als je weinig verdient en weinig spaargeld hebt. Je hoeft dan de belasting van de gemeente en het waterschap niet te betalen. Dat scheelt al…
Column

Geen geld

Quinten* staat op het station om een treinkaartje te kopen. Als hij wil pinnen, lukt dit niet. Zijn saldo is te laag. Op zijn mobiel checkt hij gelijk hoeveel er nog op zijn rekening staat. Niets! Hij belt zijn bank. Wat blijkt? De gerechtsdeurwaarder…
Column

Voor wat hoort wat

Hamza* vraagt bij de Belastingdienst Toeslagen (hierna Toeslagen) huurtoeslag aan over het voorgaande jaar. Al vrij snel krijgt hij een voorschot uitbetaald. Fijn! Alles geregeld en Hamza is een tevreden mens. Totdat hij van Toeslagen hoort dat hij alles…
Column

Klem tussen gemeente en Belastingdienst

Vincent* en Minke* wonen samen met hun kinderen Pelle* en Mara* in een klein dorp. Ze hebben het niet ruim. Vincent en Minke hebben een bijstandsuitkering. Om rond te komen, hebben ze hun huurtoeslag en zorgtoeslag hard nodig. Net als het kindgebonden…
Column

Duizendmaal dank

Ellen* krijgt het Spaans benauwd als ze het bericht van de Belastingdienst leest dat haar auto volgende week in beslag wordt genomen. Zij heeft namelijk een belastingschuld omdat zij nog over een afgelopen jaar inkomstenbelasting moet betalen. De…
Column

Benarde situatie

Falco*, Rose* en hun twee jonge kinderen hebben het niet breed. Het is puzzelen hoe ze iedere maand met hun geld uitkomen. Dat lukt niet altijd. Daarom hebben ze schulden die ze moeten terug betalen. Op een dag belt Falco's baas. Die vertelt Falco dat het…
Column

Een vergissing is snel gemaakt

Lorena* droomt van een baan in de zorg. Als klein meisje vond ze de praktijk van de huisarts al een interessante plek. Daar gebeurde van alles. Om die reden volgt ze nu een opleiding tot doktersassistente. Alles gaat goed tot ze een waarschuwing krijgt van…
Column

Een open deur?

Cees* is net gescheiden en raakt dan ook nog zijn baan kwijt. Eerst redt hij het financieel nog net, maar na een paar maanden kan hij de huur niet meer betalen. Als de schulden zich opstapelen, ziet Cees geen uitweg meer. Hij gaat naar de gemeente voor…
Column

Bijna 2018

Over een nacht staan we aan de vooravond van 2018. Een nieuw jaar, ook voor de mensen die we afgelopen jaar hebben gesproken en geholpen. Kent u bijvoorbeeld nog het verhaal van Sara*? Zij vluchtte naar een vrouwenopvang met haar twee kinderen omdat haar…
Column

Wat is die motor waard?

Rob* en Tessa* krijgen een brief van het waterschap: ze moeten waterschapsbelasting betalen. Ze schrikken nogal van het bedrag. Rob en Tessa hebben het niet zo breed en kunnen de aanslag niet zomaar voldoen. In dat geval kun je kwijtschelding aanvragen.
Column

Gehannes met huurtoeslag

Hella* huurt een fijne flat vanaf oktober 2013. Ze krijgt hiervoor huurtoeslag van Belastingdienst/Toeslagen. Na twee jaar laat Toeslagen haar weten dat de huurcommissie een onderzoek doet naar de redelijkheid van haar huurprijs.
Column

Te harde actie

Cari* heeft een dochtertje dat naar de kinderopvang gaat. In 2014 hoort ze van de Belastingdienst dat haar kinderopvangtoeslag stopgezet wordt. Haar dochtertje is dan 1 jaar oud.

Meer columns

Column

Nog verder van huis

Sara* wordt mishandeld door haar man. Op een dag is de maat vol. Samen met haar twee kinderen, ontvlucht zij man en huis. Ze kan niet terecht bij vrienden of…
Lees meer
Column

Mooi meegedacht!

Suzan* zorgt voor haar tachtigjarige vader. Ze gaat met hem mee naar ziekenhuisbezoek en verzorgt hem ook in zijn eigen huis. Omdat haar vader niet op…
Lees meer
Column

Waar blijft mijn antwoord?

Bob* is de trotse vader van dochter Lizzy*. Hij en zijn vrouw hebben allebei een baan. Lizzy gaat drie dagen per week naar de kinderopvang. De ouders van Bob…
Lees meer
Column

Kwijtschelding: hoe pak je het aan?

Sientje* krijgt bericht van haar waterschap. Het is weer tijd om waterschapsbelasting te betalen. Sientje verdient niet veel. Daarom vraagt ze haar waterschap…
Lees meer
Column

Alles loopt in het honderd

Judith* heeft grote financiële problemen. Hele grote, serieuze problemen. Ze heeft immense schulden. Ze heeft een nul-urencontract en verdient dus onregelmatig…
Lees meer
Column

Gegijzeld tijdens de feestdagen?

Maureen* is een alleenstaande moeder met drie jonge kinderen. Ze heeft schulden. Ook aan het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) voor een verkeersboete.…
Lees meer
Column

Schulden, maar geen hulp

Annie* en Ted* hebben schulden. Teds eenmanszaak is failliet gegaan en hij raakt arbeidsongeschikt. Ze verkopen hun huis, maar met een restschuld. Ze raken…
Lees meer
Column

Wie helpt me met mijn vraag?

Door tegenslag in haar leven zit Klaartje* nu in de schulden. Tot die zijn afgelost, logeert ze bij vrienden en familie. Naast de schulden zit ze al jaren in de…
Lees meer
Column

Basisbankrekening

Adila* is het spoor bijster nadat ze diverse pogingen heeft gedaan om haar broer Rasil* te helpen met het openen van een bankrekening . "Alle instanties wijzen…
Lees meer
Column

Water aan de lippen

Meneer Hoogendoorn* is vlak na zijn scheiding in de schulden geraakt en staat vervolgens op straat. Steeds vaker zien wij dat mensen in een problematische…
Lees meer

Gerelateerde pagina's

Tekstpagina

Onderzoeksagenda 2017

De Nationale ombudsman geeft bijzondere aandacht aan schulden en armoede, toegang tot voorzieningen, bescherming van rechten, inspraak en participatie en digitalisering. De keuze voor deze vijf thema's is gebaseerd op zijn visie en missie, klachteninstroom en maatschappelijke ontwikkelingen voor de periode 2017-2021. In de onderzoeksagenda worden de onderzoeken uit eigen beweging benoemd die wij in 2017 in ieder geval zullen uitvoeren. Wilt u ook alvast een blik werpen op de onderzoeksagenda 2018, kijk dan hier .

Informatie speciaal voor