Mensenrechten respecteren
De overheid leeft mensenrechten van burgers uit de Grondwet en verdragen na en bevordert deze.
De overheid informeert een stembureaulid per brief dat hij niet wordt herbenoemd omdat hij ouder is dan 75 jaar. De burger voelt zich gediscrimineerd. De ombudsman geeft de burger gelijk. Er is geen wettelijke basis voor de leeftijdsgrens. De overheid heeft met het gebruiken van een maximale leeftijdsgrens voor stembureauleden gediscrimineerd op basis van leeftijd. Daarmee heeft ze in strijd met het vereiste van het respecteren van mensenrechten (voorheen: grondrechten) gehandeld.
Bron: rapport: "Ontstemd over uitsluiting stembureaulidmaatschap op basis van leeftijd"
Mensenrechten beperken wat de overheid mag
Mensenrechten die zijn vastgelegd in de Grondwet en verdragen beschermen de burger omdat ze grenzen stellen aan de macht en het gedrag van de overheid.
In sommige gevallen mag de overheid een inbreuk maken op mensenrechten, want mensenrechten zijn vaak niet absoluut. Zo mag de overheid een inbreuk maken op privacy bij handhaving of strafrechtelijk onderzoek. Voor een inbreuk moet wel altijd een legitiem doel en een grondslag zijn in wet- en regelgeving. Ook moet de inbreuk noodzakelijk zijn. Dat betekent dat de inbreuk proportioneel is en zo beperkt mogelijk. Bij een inbreuk op een mensenrecht speelt het behoorlijkheidsvereiste evenredigheid dus vaak een belangrijke rol.
Mensenrechten bevorderen en proactief handelen
De Nationale ombudsman vindt het belangrijk dat een behoorlijke overheid de mensenrechten naleeft én de onderliggende waarden van mensenrechten bevordert. Belangrijke onderliggende waarden van mensenrechten zijn: burgers kunnen in veiligheid, waardigheid en autonomie leven. Bijvoorbeeld: de overheid denkt bij het maken van nieuwe plannen na over de impact op de rechten van burgers en kijkt waar de positie van burgers versterkt kan worden. Vooral bij burgers in een kwetsbare positie omdat ze bijvoorbeeld in de minderheid zijn. Het naleven van mensenrechten verplicht de overheid soms ook tot proactief handelen. Bijvoorbeeld bij het recht op onderwijs, gezondheid of bestaanszekerheid.
In sommige gevallen zetten mensenrechten de wet opzij
Het kan zijn dat de toepassing van wetten en regels in een individuele situatie of voor een groep burgers leidt tot een ongerechtvaardigde inbreuk op mensenrechten. Dan moet de overheid afwijken van wetten en regels en zijn de mensenrechten leidend. In dat geval is ook het behoorlijkheidsvereiste maatwerk relevant.
Beoordeel je klacht met de checklist
Ontdek welke behoorlijkheidsvereisten belangrijk zijn voor jouw klacht door het beantwoorden van een paar vragen.
Start de checklist