Evenredigheid
De overheid verzamelt vooraf informatie over alle relevante belangen en maakt een evenredige afweging. Als de overheid in het nadeel van de burger handelt, gebruikt ze het minst zware middel om het doel te bereiken.
Een burger is de overheid invorderingskosten verschuldigd. Hij stelt aan de deurwaarder voor dat hij de schuld in maandelijkse termijnen van 50 euro zal betalen. Vervolgens hoort hij niets meer totdat er beslag wordt gelegd op zijn woning omdat hij niet aan de betalingsregeling zou hebben voldaan. De Nationale ombudsman vindt deze gang van zaken niet in lijn met het behoorlijkheidsvereiste van evenredigheid.
Van een overheidsinstantie mag worden verwacht dat ze evenredig handelt bij het innen van zelfgemaakte kosten en buitenproportionele incassomaatregelen ontwijkt waar kan. Daarbij zijn de aard van de vordering, de hoogte van het bedrag, het tijdsverloop en beschikbare andere mogelijkheden van belang. Dat de overheidsorganisatie voor een beperkte vordering de deurwaarder toestemming gaf voor beslaglegging op het huis van de verzoeker vindt de Nationale ombudsman buitenproportioneel. De betaling werd nog niet langdurig geweigerd en op dat moment was niet duidelijk of verzoeker de acceptatie van het betalingsvoorstel had ontvangen. Er bestond weinig noodzaak om het verschuldigde bedrag zo snel mogelijk te innen. Beslaglegging op een huis is een ingrijpende maatregel omdat een huis belangrijk is in het leven van een burger. Bovendien brengt beslaglegging kosten mee voor de burger. Voor het innen van een geldbedrag moet de overheid beslaglegging op een woning niet lichtzinnig toepassen.
De overheid weegt de belangen van de betrokken partijen tegen elkaar af voordat ze handelt. Ze betrekt hierbij alle informatie die van belang is. De uitkomst moet evenredig zijn. Als ingrijpen nodig is, doet de overheid dat op een manier die voor burgers het minst zwaar is. Dat doet de overheid door eerst vast te stellen welk doel ze wil bereiken. En vervolgens kijkt ze welke middelen geschikt zijn om het doel te bereiken en wat dan het lichtste middel is.
Oog voor belangen
De overheid mag in het nadeel van de burger handelen en is dat soms ook verplicht. Dat moet wel gebeuren met voldoende oog voor de belangen van burgers. De evenredigheid van het handelen van de overheid is extra van belang als het handelen dieper ingrijpt in het leven van burgers. Zeker als het om burgers in een kwetsbare situatie gaat. Ook als er mensenrechten op het spel staan moet de overheid extra aandacht besteden aan de evenredigheid van haar handelen. De inbreuk op fundamentele rechten moet namelijk noodzakelijk en proportioneel zijn.
Evenredigheid betekent ook dat de uitkomst niet onredelijk is. De overheid moet altijd blijven nadenken: is het handelen in redelijkheid nog uit te leggen?
Beoordeel je klacht met de checklist
Ontdek welke behoorlijkheidsvereisten belangrijk zijn voor jouw klacht door het beantwoorden van een paar vragen.
Start de checklist