Crisisnoodopvang
Als asielzoekerscentra en noodopvanglocaties in Nederland vol zitten, kan de regering de veiligheidsregio's vragen om crisisnoodopvanglocaties te openen. Deze opvanglocaties mogen van mindere kwaliteit zijn dan gewone opvang, omdat ze bedoeld zijn voor een korte periode. Inmiddels verblijven er duizenden asielzoekers echter maanden en soms zelfs jarenlang in de crisisnoodopvang. Daar is deze vorm van opvang niet voor bedoeld, omdat de voorzieningen niet goed genoeg zijn voor langdurig verblijf.
De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman ontvangen dan ook veel klachten over deze vorm van opvang. Die gaan bijvoorbeeld over het gebrek aan voorzieningen, slechte leefomstandigheden of leefruimte voor in de (crisis)noodopvang.
Onderzoek naar de opvang van asielzoekers
De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman hebben in 2023 samen onderzoek gedaan naar de crisisnoodopvang van asielzoekers. Ze wilden antwoord krijgen op de vraag wat er moet gebeuren om de voorzieningen in deze opvang te verbeteren.
Wat moet er gebeuren in de crisisnoodopvang?
Het onderzoek gaf de ombudsmannen een goed beeld van wat er moet gebeuren om de voorzieningen in de crisisnoodopvang te verbeteren. De ombudsmannen kwamen tot de conclusie dat de overheid volwassenen en kinderen te weinig ruimte geeft om zelf keuzes te maken over hun leven.
Ook zorgt de overheid er onvoldoende dat vluchtelingen waardig en goed konden leven, ook wel een menswaardige levensstandaard genoemd.
Zo kijkt de overheid bijvoorbeeld onvoldoende naar wat het beste is voor kinderen en naar wat zij nodig hebben om zich goed te kunnen ontwikkelen. Ook behandelt de overheid verschillende groepen vluchtelingen niet op dezelfde manier.
De ombudsmannen maakten daarom een zogeheten normenkader: een manier om te controleren of de overheid mensen- en kinderrechten naleeft. In dit kader staat bijvoorbeeld aan welke eisen de crisisnoodopvang moet voldoen. Op basis daarvan doen de ombudsmannen aanbevelingen.
Aanbevelingen voor de overheid
De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman doen de volgende aanbevelingen aan gemeenten en veiligheidsregio’s.
Aanbevelingen
De ombudsmannen vragen aan het ministerie van Justitie en Veiligheid om ervoor te zorgen dat de crisisnoodopvang een vaste opvang wordt. Dat moet samen gebeuren met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
De IND moet meer medewerkers krijgen om wachtlijsten op te lossen en te voorkomen. Tot slot willen de Nationale ombudsman en Kinderombudsman dat de overheid extra geld, tijd en aandacht geeft aan onderwijs voor nieuwkomers.
Vervolg van het onderzoek
De ombudsmannen blijven de situatie in de verschillende vormen van opvang volgen. Ook blijven ze het juridische kader voor opvang onder de aandacht brengen van bewoners, gemeenten, het COA, het Rijk en andere betrokken organisaties.
Zo lijken de problemen in de opvang van Oekraïense vluchtelingen steeds meer op de problemen in de crisisnoodopvang. Daarom hebben de ombudsmannen het toetsingskader nadrukkelijk onder de aandacht van gemeenten gebracht. Dit deden zij in een brief waarin zij hun zorgen uitten over de omstandigheden in de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.
Ook binnen het onderzoeksproject over het Migratiepact is er aandacht voor de opvang van vluchtelingen. Daarbij kijken de ombudsmannen onder meer hoe de nieuwe Europese wetten en regels uitpakken in de praktijk. En of huidige én nieuwe vluchtelingen op een menswaardige manier worden opgevangen.