Ombudsvisie proactieve overheid
In mei 2026 heeft de Nationale ombudsman zijn Ombudsvisie Proactieve overheid aangeboden aan de Tweede Kamer. In deze Ombudsvisie zegt de ombudsman dat het belangrijk is dat de overheid vooruitkijkt. Dat noemen we een proactieve overheid. Zo’n proactieve overheid wacht niet tot een burger zich meldt. Ze onderneemt zelf actie om ervoor te zorgen dat burgers krijgen waar ze recht op hebben. En ze maakt het voor burgers makkelijk om aan hun verplichtingen te voldoen. Denk bijvoorbeeld aan het doen van belastingaangifte.
Voorkom dat burgers problemen krijgen
De overheid biedt burgers voorzieningen om hen te helpen. Maar zij ondersteunt hen op dit moment niet genoeg om daarvan gebruik te maken. Het is voor veel mensen moeilijk om te overzien welke regelingen er voor hen zijn. Ook is het onoverzichtelijk hoe verschillende regelingen samenwerken of elkaar juist tegenwerken. En wat zijn de gevolgen als er iets in iemands situatie verandert? Dat zijn enkele redenen waarom burgers geen gebruikmaken van zulke voorzieningen. Daardoor krijgen ze problemen. Een proactieve overheid helpt mensen om voorzieningen te gebruiken en maakt regelingen effectiever. Ook doet ze haar best om het vertrouwen van burgers in de overheid te herstellen.
Een proactieve overheid moet de norm zijn
Door beschikbare gegevens te gebruiken, kan de overheid burgers gericht informeren, ondersteunen of regelingen geautomatiseerd toekennen. De Nationale ombudsman vindt dat een proactieve opstelling van de overheid de norm moet zijn, en geen vrijblijvende optie. Tot deze conclusie komt hij door te kijken naar wat burgers van een behoorlijke overheid mogen verwachten.
Brandbrief over bezuiniging op proactieve dienstverlening
Proactieve dienstverlening is nog niet vanzelfsprekend voor de overheid. Dat bleek toen het kabinet een bezuiniging voorstelde op proactieve dienstverlening in de bijstand. De ombudsman heeft daarover een brandbrief gestuurd naar de minister van Werk en Participatie. Daarna ging deze bezuiniging niet door.
Aanbevelingen voor de proactieve overheid
In de Ombudsvisie legt de Nationale ombudsman uit hoe het volgens hem wel moet. Bijvoorbeeld:
- Geef burgers zo veel mogelijk automatisch waar zij recht op hebben en laat hen daarvoor minder administratie doen.
- Geef mensen zekerheid over wat ze krijgen. Dus stop de hulp die iemand krijg niet zomaar.
- Ga veilig om met gegevens en geef mensen inzicht in hoe de overheid hun gegevens gebruikt.
Om dit te bereiken, is het belangrijk dat de overheid goede ideeën een kans geeft en succesvolle aanpakken uitbreidt. Ook is er een degelijke juridische, technische en financiële basis nodig voor een proactieve overheid.