Opvang Oekraïense vluchtelingen
Sinds Rusland Oekraïne is binnengevallen, zijn miljoenen Oekraïners hun land ontvlucht. Meer dan 130.000 van hen zijn naar Nederland gevlucht. Zij vallen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming van de Europese Unie, die geldt tot 4 maart 2027. Nederlandse gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang.
Klachten over opvanglocaties
Gemeenten hebben in korte tijd gezorgd voor de opvang van een grote groep Oekraïners. Die opvang is bedoeld om tijdelijk in te wonen. De meeste opvanglocaties zijn niet goed genoeg om er lang te zijn, maar dat gebeurt inmiddels wel. De Oekraïne-opvang zit helemaal vol. Het leven is daar zwaar, omdat er weinig mogelijk is in de opvang. Ook hebben mensen er te weinig privacy, dus ze kunnen niet bepalen wat ze met andere mensen delen. De Nationale ombudsman krijgt dan ook klachten over Oekraïne-opvanglocaties door heel het land. Deze klachten komen van bewoners en organisaties die bij deze opvang betrokken zijn.
Wat willen we bereiken?
Zolang de oorlog in Oekraïne doorgaat en de vluchtelingen opvang nodig hebben, is het belangrijk dat de Nederlandse overheid goede opvang biedt. Alle opvanglocaties moeten voldoen aan mensen- en kinderrechten. Als dat nog niet zo is, moet de overheid die situatie verbeteren.
Verder moeten gemeenten weten wat er gebeurt op hun opvanglocaties en ervoor zorgen dat bewoners klachten makkelijk kunnen doorgeven. En gemeenten moeten klachten op een zorgvuldige manier behandelen.
De Nationale ombudsman sprak met bewoners van Oekraïne-opvanglocaties en met behandelaars van klachten en managers van verschillende gemeenten. Daaruit werd duidelijk dat Oekraïners niet goed weten hoe ze klachten moeten indienen. Ook bleek dat gemeenten niet goed weten hoe ze moeten omgaan met de klachten.
In een brief van april 2025 beschreef de ombudsman aan gemeenten waar de klachten over gaan. Ook stuurde hij een praktische handreiking met tips voor klachtbehandeling. Daarin staat de oproep aan gemeenten om Oekraïners in de opvang duidelijke informatie te geven. Verder adviseerde de ombudsman om het makkelijker te maken om een klacht door te geven. Ook moeten gemeenten weten wat er gebeurt op een locatie door zelf onderzoek te doen. De ombudsman bood aan mee te denken over het verbeteren van de klachtbehandeling.
Alarm over situatie in de opvanglocaties
In december 2025 sloegen de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman alarm over de situatie in opvanglocaties en het tekort aan opvangplekken. Het aantal klachten over de opvang was sterk gestegen. Klachten gingen vooral over het gebrek aan privacy, omgang, slechte voorzieningen en gedwongen verhuizingen. Als opvanglocaties sluiten, moeten bewoners vaak naar locaties met slechtere voorzieningen.
De ombudsmannen maken zich ook zorgen om Oekraïense kinderen. Die verblijven al ruim drie jaar in opvang die niet goed genoeg is. Ze krijgen ook te weinig hulp als het niet goed met hen gaat. En ze volgen onderwijs dat niet bij hun niveau past. Deze kinderen groeien op in veiligheid, maar zonder uitzicht. Gemeenten doen hun best, maar kunnen vaak niet doen wat ze willen door ingewikkelde regels. Daardoor hebben ze ook weinig vrijheid om de kinderen goed te helpen.
Oproep aan de minister en gemeenten
In een brief aan de minister van Asiel en Migratie en alle gemeenten vroegen de ombudsmannen om snelle verbetering van de leefomstandigheden. De ombudsmannen maakten eerder al een normenkader waarin staat welke eisen er op basis van mensen- en kinderrechten gesteld moeten worden aan een goede opvang van volwassen en kinderen.
De ombudsmannen riepen gemeenten in hun brief op om onmiddellijk in actie te komen. Gemeenten moeten doen wat zij kunnen om de situatie te verbeteren en bewoners mee laten denken over oplossingen. De ombudsmannen riepen ook de minister op om te zorgen voor voldoende en menswaardige opvang. Ook moet de minister gemeenten ondersteunen met genoeg middelen, duidelijke wetgeving en goede afspraken.
De ombudsmannen krijgen nog steeds veel klachten over de Oekraïne-opvang. Heeft de gemeente een klacht nog niet behandeld? Dan sturen wij die door naar de gemeente en verwijzen naar onze eerdere brieven en de handreiking voor klachtbehandeling.
Heeft de gemeente een klacht al wel behandeld, maar is de klager niet tevreden? Dan gaan we in gesprek met bewoners en gemeenten. We ronden deze klachten af met een interventie of een oordeel over de klacht. Een interventie houdt in dat we ons inzetten voor een oplossing. Als dat mogelijk is, geven we een (schriftelijk) advies.
Ook bezoeken we opvanglocaties waarover we klachten ontvangen. En we bezoeken goede voorbeelden: locaties waarover we positieve ervaringen horen. We bespreken met de Programmadirectie Oekraïense Ontheemden en Vluchtelingenwerk waar de klachten over gaan.