Je huis uit door bouwplannen
In 2023 deed de ombudsman onderzoek naar huisuitzettingen van gezinnen vanwege betaalachterstanden of overlast. Zie het rapport Als de overheid niet thuis geeft. Tijdens dit onderzoek bleek dat gezinnen ook grote problemen ervaren als zij door sloop of grootschalige renovatie gedwongen hun huis uit moeten. Daarom besloten de ombudsmannen daar een apart onderzoek naar te doen.
Om het onderzoek goed uit te voeren, hebben we het volgende gedaan.
- Welke mensen- en kinderrechten, wet- en regelgeving en welk beleid geldt er als mensen door sloop of renovatie hun sociale huurwoning moeten verlaten? Dat hebben we uitgezocht.
- We voerden gesprekken met medewerkers van Aedes, de Woonbond, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (afdeling Corporaties), Platform 31, de VNG en de gemeentelijke ombudsmannen van Rotterdam-Rijnmond en Den Haag.
- We kozen vier verschillende gemeenten waar bewoners vanwege sloop of renovatie hun woning moesten verlaten: Hoorn, Nijmegen, Eemsdelta en Maashorst. In die gemeenten spraken we met vertegenwoordigers van de gemeente, woningcorporaties, huurdersorganisaties en/of bewonerscommissies.
De resultaten van het onderzoek staan in het rapport Als je je huis moet verlaten.
Kinderen mogen niet vaak meepraten
Kinderen hebben het recht mee te praten over zaken die voor hen belangrijk zijn. Maar uit het onderzoek blijkt dat kinderen vaak niet mogen meepraten over de beslissing over hun thuis. De minister, gemeenten en woningcorporaties gaan ervan uit dat ouders en verzorgers opkomen voor de kinderen. Maar daar mogen ze niet zomaar van uitgaan. Dat mag alleen als kinderen vooraf zeggen dat zij het goed vinden dat hun ouders of verzorgers namens hen spreken.
Bewoners hebben niet genoeg invloed op het besluitvormingsproces
Uit het onderzoek blijkt ook dat woningcorporaties bewoners te laat en onvoldoende betrekken bij beslissingen over sloop en renovatie. Daardoor voelen bewoners zich vaak overvallen door het besluit. Er wordt óver hen besloten in plaats van mét hen.
Nationaal sloop- en renovatiestatuut
Het Nationaal sloop- en renovatiestatuut benadrukt hoe belangrijk het is dat bewoners kunnen meepraten over sloop- en renovatieplannen. In theorie draagt dit statuut bij aan het recht van bewoners om mee te praten. De praktijk moet uitwijzen of dat daadwerkelijk de norm wordt. Het statuut legt niet uit hoe kinderen kunnen meepraten over sloop- en renovatieplannen.
De ombudsmannen doen de minister de volgende aanbevelingen.
- Gemeenten moeten ervoor zorgen dat bewoners betrokken worden bij plannen voor sloop en renovatie, zodat zij invloed hebben op welke keuzes er worden gemaakt.
- Spreek met woningcorporaties af hoe zij kinderen betrekken bij hun beslissingen, zodat hun belangen ook meetellen.
- Maak na een jaar een verslag over de werking van het Nationaal sloop- en renovatiestatuut.
Vervolg van het onderzoek
Na het onderzoek zijn er verschillende stappen gezet.
- Op 25 oktober 2024 reageert de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, ook namens de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties. Hij zegt dat hij het belangrijk vindt om bewoners op tijd te betrekken bij sloop- en renovatieplannen. Het Nationaal sloop- en renovatiestatuut draagt daar volgens hem goed aan bij. Ook overlegt hij met Aedes en de Woonbond over betrokkenheid van bewoners bij sloop en renovatie.
- De minister zegt dat gemeenten officieel geen grote rol spelen bij sloop- en renovatieprojecten. Ze maken afspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties, en hebben een adviesrol bij een sociaal statuut. Hoe gemeenten deze rol in de praktijk invullen, verschilt. Het Nationaal sloop- en renovatiestatuut helpt gemeenten om afspraken vast te leggen.
- De minister vindt het belangrijk dat kinderen kunnen meepraten over sloop- en renovatieplannen. Samen met de woningcorporatiesector bekijkt hij hoe de handreiking van de Kinderombudsman In 4 stappen naar het beste besluit voor het kind daarbij kan helpen.
- De minister onderzoekt na twee jaar of het Nationaal sloop- en renovatiestatuut in de praktijk werkt. Hij verwacht de rapportage hierover rond het einde van 2026.