Medische uitzendingen Caribisch Nederland
Voor inwoners van Bonaire, Saba en Sint-Eustatius is veel medische zorg niet aanwezig op hun eiland. Voor goede zorg moeten ze daarom naar een andere plek reizen. Dit heet een medische uitzending. De directie Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport regelt deze uitzendingen.
De Nationale ombudsman besteedt al jaren aandacht aan dit onderwerp, maar krijgt er nog steeds klachten over. Daarom deden we onderzoek naar de problemen die inwoners van Bonaire, Saba en Sint Eustatius ervaren bij medische uitzendingen.
Rapport Medische uitzendingen: een lange weg
Om erachter te komen wat er aan de hand is, heeft de Nationale ombudsman onderzoek gedaan.
- Een analyse van de klachten over medische uitzendingen die de ombudsman ontving in de periode van 1 januari 2023 tot en met 31 december 2025.
- Interviews met mensen die tussen 2022 en 2025 op medische uitzending zijn geweest.
- Gesprekken met professionals die betrokken zijn bij medische uitzendingen in Caribisch Nederland. De Nationale ombudsman sprak ook met de directie en medewerkers van ZJCN in Europees en Caribisch Nederland.
De resultaten van het onderzoek staan in het rapport Medische uitzendingen: een lange weg.
Moeilijkheden in beeld
Dit zijn de belangrijkste punten uit het onderzoek.
- Inwoners worden onvoldoende geïnformeerd
De informatie aan inwoners over een medische uitzending moet duidelijker. Mensen weten niet wat de regels zijn en wat ze kunnen verwachten. Mensen laten aan de ombudsman weten dat het lang duurt voordat zij na een verwijzing van hun arts op medische uitzending gaan. Ze hebben geen inzicht in de status van hun aanvraag en krijgen pas laat te horen wanneer zij moeten vertrekken.
- ZJCN houdt te weinig rekening met behoeften van inwoners
ZJCN houdt bij het beoordelen van een aanvraag en het regelen van een medische uitzending te weinig rekening met de behoeften van inwoners. Ook is het voor mensen moeilijk om contact te krijgen met een ZJCN-medewerker die maatwerk levert. Dit zorgt ervoor dat inwoners zich vaak niet serieus genomen voelen als zij vertellen waar zij behoefte aan hebben of waar zij zich zorgen over maken.
- De klachtenprocedure werkt niet goed
Veel inwoners durven geen klacht door te geven . Ze voelen zich te afhankelijk van ZJCN en zijn onzeker. Ook weten zij niet hoe ze een klacht kunnen indienen. Als het lukt om een klacht in te dienen, dan zijn ze ontevreden over hoe ze verder worden geholpen. Daarnaast ontvangen inwoners niet altijd een reactie op hun klacht.
Aanbevelingen voor de overheid
De Nationale ombudsman deed aanbevelingen voor de overheid. We vatten ze hier samen per hoofdpunt.
1. Inwoners krijgen te weinig informatie
- Geef eilandbewoners duidelijke informatie voor, tijdens en na hun medische reis. Vertel hen goed wat er allemaal kan gebeuren.
- Wees goed bereikbaar en help mensen die vragen hebben over hun medische reis.
- Laat het de inwoner en de arts direct weten als een aanvraag voor een medische reis wordt afgewezen. Leg ook goed uit waarom de aanvraag is afgewezen.
- Vertel inwoners wat zij kunnen doen als hun aanvraag is afgewezen. Zorg ervoor dat iedereen hier makkelijk gebruik van kan maken.
2. ZJCN luistert te weinig naar wat inwoners nodig hebben
- Zorg voor makkelijk en persoonlijk contact tussen inwoners en ZJCN. Zo kunnen inwoners rustig hun eigen situatie en wensen bespreken.
- Kijk naar de persoonlijke situatie van eilandbewoners als u een aanvraag beoordeelt of een medische reis regelt. Maak als het nodig is een uitzondering op de regel ‘zo dichtbij als het kan, en verder weg als het moet’.
3. De klachtenprocedure werkt niet goed
- Laat zien dat ZJCN openstaat voor klachten en hiervan wil leren. Zorg ervoor dat mensen niet bang zijn om een klacht in te dienen.
- Maak het indienen van een klacht zo makkelijk mogelijk. Zorg dat inwoners een klacht kunnen doorgeven op een manier die bij hen past.
- Zorg dat iedereen binnen ZJCN begrijpt waarom klachten belangrijk zijn. Dit geldt voor gesproken en geschreven klachten. Train medewerkers om klachten snel te herkennen en netjes op te lossen.
- Betrek de onafhankelijke klachtencommissie vaker bij de klachten. Schrijf duidelijk op wanneer het verplicht is om een klacht aan deze commissie te laten zien.
Vervolg van het onderzoek
De ombudsman heeft de minister van Langdurige Zorg, Sport en Jeugd gevraagd om een reactie op de conclusies en aanbevelingen uit het rapport. De formele reactie op het rapport volgt nog. Op 25 augustus 2026 stuurde de minister van Langdurige Zorg, Sport en Jeugd een brief naar de Tweede Kamer. In deze brief staat dat de minister de volgende stappen gaat zetten.
1. De zorg dichtbij inwoners op Bonaire, Sint Eustatius en Saba organiseren, zodat er minder medische uitzendingen nodig zijn. Dit wil de minister bereiken door:
- Het verbeteren van het zorgaanbod dichtbij.
- Het inzetten van digitale zorg, bijvoorbeeld door iemand op afstand te beoordelen.
- De samenwerking tussen ziekenhuizen verbeteren. Hierdoor worden specialismen waar weinig artsen voor zijn, beschikbaar voor inwoners op meerdere eilanden. Inwoners komen daardoor sneller op de juiste plaats terecht.
2. Onderzoeken hoe inwoners meer keuze kunnen krijgen tussen zorgaanbieders binnen het Caribisch deel van het Koninkrijk door:
- Meer plekken te organiseren waar inwoners naar verwezen kunnen worden.
- Goede afspraken met ziekenhuizen te maken over kwaliteit, logistiek, beschikbaarheid en informatievoorziening voor patiënten.
- Zorgen voor betere informatie voor inwoners die op medische uitzending gaan. Hierdoor moeten zij zich goed geïnformeerd, ondersteund en gehoord voelen tijdens het hele traject. Dit wil de minister bereiken door:
- Een vernieuwde website van ZJCN. Daarop staat nu informatie over aanspraken, verwijzingen en medische uitzendingen.
- Dit wil de minister bereiken door te onderzoeken hoe inwoners beter inzicht kunnen krijgen in de status van hun aanvraag voor een medische uitzending. Het uiteindelijke doel is een digitaal portaal, waarin de inwoner die status kan bekijken.
3. Meer persoonlijke ondersteuning voor inwoners en hun naasten. Waar mogelijk wordt rekening gehouden met individuele omstandigheden (maatwerk). Dit is gebeurd door:
- Vaste medewerkers per eiland. Dit zorgt voor meer persoonlijk contact over bijvoorbeeld lopende aanvragen.
- Uitbreiding van de telefonische bereikbaarheid.
- Medewerkers te trainen in mens- en klantgericht werken.
4. Verbeteren van de klachtenprocedure:
- Er is een nieuw klachtenreglement gepubliceerd op de website. Hierin staat dat patiënten ook mondeling een klacht kunnen indienen.
- De procedure, termijnen en verantwoordelijkheden zijn verduidelijkt.
- Het klachtenformulier wordt makkelijker gemaakt.
- De klachtenprocedure zal actiever onder de aandacht gebracht worden.
- Er wordt gekeken hoe de klachtenafhandeling binnen de zorgketen beter geregeld kan worden en of één loket voor klachten over de zorg mogelijk en wenselijk is.
- Na de zomer wordt een systeem ingevoerd om onder andere klachten beter te registreren.