Als gezinnen hun huis kwijtraken

• We keken welke mensenrechten en kinderrechten van belang zijn bij huisuitzettingen van gezinnen. Daarvoor lazen we nationale en internationale verdragen, General Comments (dat zijn algemene opmerkingen van comités van de Verenigde Naties), rapporten van de Speciaal Rapporteur en uitspraken van rechters. Op basis daarvan schreven we een juridisch toetsingskader voor huisuitzettingen van gezinnen. Een juridisch toetsingskader is een manier om te controleren of de overheid mensen- en kinderrechten naleeft. 
• We deden onderzoek naar de meldingen die bij de ombudsmannen binnenkwamen. 
• Daarna onderzochten we welke wetten en regels de overheid heeft voor verschillende soorten huisuitzettingen. In bijeenkomsten met verschillende betrokken partijen en juristen keken we of huisuitzettingen in de praktijk ook zo gaan. 
• Verder spraken we met vertegenwoordigers van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, vier middelgrote gemeenten, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Platform 31, Eropaf!, Valente en Divosa. 

• De overheid doet te weinig om huisuitzettingen te voorkomen. 
• Je mag niet dakloos worden als je je huis uit wordt gezet. Daar houdt de overheid zich niet aan. Mensen die bij vrienden of familie of in tijdelijke opvang moeten wonen, zijn eigenlijk dakloos. Dat beseft de overheid nog niet genoeg. 
• De overheid is verplicht om in gesprek te gaan met de bewoners, ook met de kinderen. Het doel daarvan is om samen te kijken of er andere oplossingen zijn om een huisuitzetting te voorkomen. Aan deze verplichting houdt zij zich niet. 
• De overheid beschermt de rechten van mensen en kinderen niet genoeg. Een van die rechten is dat de overheid duidelijke informatie geeft over het 'waarom' van de huisuitzetting en waar bewoners terechtkunnen met (juridische) vragen. Dat doet zij onvoldoende. 

Aan welke mensen- en kinderrechten moet de overheid zich houden bij huisuitzettingen? Dat ligt niet goed vast in regelgeving en beleid van het Rijk en van gemeenten. Wie te maken krijgt met huisuitzetting, is daardoor afhankelijk van individuele gemeenteambtenaren en hulpverleners. Daarnaast hebben gemeenten verschillende regels. Dat leidt tot ongelijke behandeling. 

• Voer een mensen- en kinderrechtentoets uit voor nieuw beleid en nieuwe wetgeving en kijk daarbij naar de gevolgen ervan voor mensen- en kinderrechten. Betrek hierbij mensen met ervaring en mensen die opkomen voor de belangen van gezinnen die hun huis uit moeten. 
• Het is het beste om problemen met verschillende organisaties op te lossen. Maar in de praktijk zijn er belemmeringen voor zo’n totaalaanpak. Neem die belemmeringen zo snel mogelijk weg. 
• Verplicht gemeenten fatsoenlijke alternatieve woonruimte te regelen voor gezinnen die uit hun huis worden gezet. 
• Maak het verplicht dat gemeenten en woningcorporaties andere oplossingen bespreken met de volwassenen en de kinderen. En zorg dat zij begrijpelijke informatie geven over deze alternatieven. 
• Verzamel betrouwbare gegevens over huisuitzettingen en onderzoek waar gezinnen naartoe gaan als zij hun huis uit moeten. 

• Huisuitzettingen moeten verlopen volgens de regels in het juridisch toetsingskader. 
• Zorg voor een fatsoenlijke woonruimte voor gezinnen die uit hun huis uit moeten, zodat ze niet dakloos worden. 
• De Wet Damocles maakt het mogelijk om een woning tijdelijk te sluiten. Dat is een zwaar middel. Zet dat alleen in als het echt niet anders kan. 

• Zorg voor genoeg informatie voor gezinnen die misschien hun huis uit moeten. Deze informatie moet makkelijk te begrijpen zijn, óók voor kinderen. 
• Regel rechtsbijstand en onafhankelijke ondersteuning voor gezinnen die misschien uit hun huis worden gezet. 
• Zet in alle stappen van een huisuitzetting de belangen van kinderen voorop. Deze staan in artikel 3 van het Kinderrechtenverdrag en General Comment 14 van het Kinderrechtencomité. Gebruik hiervoor de handreiking Het beste besluit voor kinderen bij huisvestingsproblemen. 

Tot slot geven de ombudsmannen een advies aan rechters: wil een woningcorporatie een huurovereenkomst beëindigen? Bekijk dan of er kinderen in die woning wonen.

• Op 4 juli 2023 reageert de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, ook namens de minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Hij zegt dat het kabinet al veel doet en dat hij goed zal bekijken of die verschillende acties nuttig zijn. Ook onderzoekt hij welke andere maatregelen mogelijk zijn. Eén maatregel is dat hij kleinere particuliere verhuurders beter informeert over wat ze moeten doen als gezinnen met kinderen en betalingsachterstand hebben. 
• Kinderen mogen niet dakloos worden. Daarom stelde de Hoge Raad op 28 november 2025 dat de belangen van minderjarige kinderen zwaar moeten wegen bij huisuitzettingen. Deze belangrijke uitspraak maakt duidelijk hoe rechters het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind in deze situatie moeten gebruiken. 
• De minister beschrijft verschillende programma’s en maatregelen om betalingsachterstanden en huisuitzettingen zo veel mogelijk te voorkomen. Ook voor bewoners die misschien dakloos worden, is er volgens de minister al beleid. Verder zal hij gemeenten erop wijzen wat hun rol is als gezinnen uit huis zijn gezet. 
• Hoe kunnen gemeenten beter informatie geven aan gezinnen die te maken hebben met een huisuitzetting? De minister laat weten dat hij daarover blijft overleggen met gemeenten en de VNG. Ook bekijken ze hoe ze beter contact kunnen leggen met die gezinnen en betere gesprekken met hen kunnen voeren. 
• De minister zegt dat de overheid werkt aan betrouwbare en begrijpelijke online juridische informatie voor gezinnen die misschien hun huis worden uitgezet. Ook wil hij dat deze gezinnen toegankelijke en begrijpelijke informatie, rechtskundige hulp en advies krijgen. Hij bekijkt met betrokken partijen welke aanvullende maatregelen daarvoor mogelijk zijn. Hij belooft de Tweede Kamer te laten weten hoe dit gaat.