In de Ombudsvisie Proactieve Overheid pleit de Nationale ombudsman voor een overheid die vooruitkijkt. Een proactieve overheid wacht niet tot een burger zich meldt, maar onderneemt zelf actie om ervoor te zorgen dat burgers krijgen waar ze recht op hebben en dat ze aan hun verplichtingen kunnen voldoen.
Niet onwetend, wel afwachtend
Door de huidige passieve of reactieve opstelling van de overheid komen burgers in de knel. Het is voor burgers moeilijk om te overzien voor welke regelingen ze in aanmerkingen komen, hoe ze onderling samenhangen en wat de gevolgen zijn als er iets in hun situatie verandert. Voorzieningen die bedoeld zijn om burgers te helpen, blijven mede hierdoor structureel onderbenut.
Een proactieve overheid helpt om het niet-gebruik van voorzieningen tegen te gaan. Bijvoorbeeld door beter gebruik te maken van bij de overheid beschikbare gegevens. Zo kan de overheid burgers gericht informeren, ondersteunen of regelingen geautomatiseerd toekennen. Dit vergroot de effectiviteit van regelingen en draagt bij aan het herstel van vertrouwen in de overheid.
Proactieve overheid als norm
De Nationale ombudsman vindt dat een proactieve opstelling van de overheid geen vrijblijvende optie moet zijn, maar de norm. Daarbij geldt: hoe proactiever, hoe beter. De Ombudsvisie laat verder zien dat een proactieve aanpak hoort bij een behoorlijke overheid. Oftewel: passend bij de behoorlijkheidsvereisten zoals vastgelegd in de Behoorlijkheidswijzer van de Nationale Ombudsman.
Een proactieve aanpak vraagt wel om de juiste waarborgen en randvoorwaarden, waaronder verantwoorde gegevensdeling. De visie pleit voor het automatisch toekennen van uitkeringen en toeslagen waar mogelijk, het verminderen van administratieve lasten, het bieden van transparantie en inzicht en het bieden van meer zekerheid aan burgers. Bijvoorbeeld door toegekende ondersteuning niet zomaar terug te draaien.
Om hier te komen moeten succesvolle initiatieven worden bevorderd, en zijn er doorbraken nodig voor een solide juridische, technische en financiële basis voor een proactieve overheid.
