Op 14 oktober spreekt de Tweede Kamer met de staatssecretaris Herstel Toeslagen over de hersteloperatie toeslagen. Voor dit debat stuurde de Nationale ombudsman op 9 oktober een brief aan de Vaste Kamercommissie voor Financiën. In deze brief vraagt hij aandacht voor twee belangrijke problemen: het betalen van schulden na de pauzeknop en het herstelproces van kinderen.
Het betalen van schulden na de pauzeknop
Een tijd lang, soms wel jarenlang, is de betaling van de schulden van ouders die slachtoffer zijn van het toeslagenschandaal bij de Dienst Toeslagen en de Belastingdienst op pauze gezet. 30.000 ouders moeten nu wel hun schulden gaan terugbetalen. De Nationale ombudsman maakt zich hier ernstige zorgen over. Hij zag dat ouders die al eerder weer moesten beginnen met betalen overladen werden met brieven. Ze konden geen goede regeling treffen en het was niet duidelijk hoe ze goede hulp konden krijgen. Hij heeft hier signalen over afgegeven bij de staatssecretaris. Ouders willen wel betalen, maar raken het overzicht kwijt. Hierdoor kunnen ouders weer in de problemen komen en wordt hun herstel moeilijker. Het is voor de ombudsman niet duidelijk wat de staatssecretaris met deze signalen heeft gedaan. De ombudsman roept daarom op om drie maatregelen te nemen:
- Een proactieve houding en het voorkomen van problemen. De overheid weet al veel over de situatie van ouders en weet ook welke schulden er zijn, bij welke organisaties die schulden zijn en of deze situatie ingewikkeld is.
- Een duidelijke oplossing voor ouders die dat nodig hebben. Vooral als ze schulden hebben bij zowel Dienst Toeslagen als de Belastingdienst. De overheid moet dan samenwerken als één geheel. Soms is het nodig dat ouders meer tijd krijgen om te betalen.
- Goede monitoring en opvolging van signalen. Ouders mogen niet de dupe worden van regels die niet passen bij hun situatie. De ombudsman grijpt in als het misgaat, maar de overheid moet zelf ook op tijd problemen herkennen en oplossen.
Het herstelproces van kinderen en inmiddels jongvolwassenen
De Nationale ombudsman ontvangt veel signalen van de kinderen van gedupeerden en andere betrokken partijen dat het niet goed gaat met het herstelproces. Hoewel kinderen niet zelf als slachtoffer zijn aangewezen, is het overduidelijk dat zij ook geraakt zijn door het toeslagenschandaal. Eerder vroegen de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman al aandacht voor schulden bij deze kinderen, zoals studieschulden bij DUO. Deze problemen zijn er nog steeds. Daarbij is volgens de ombudsman te veel aandacht voor de regels en te weinig voor wat er nodig is om kinderen van gedupeerden een goede start te geven. Hij roept de politiek daarom op om in het vervolg te werken vanuit wat er nodig is om deze jongeren te ondersteunen en daarbij te kijken naar hulp op maat. Dit kan bijvoorbeeld door het inzetten van de hardheidsclausule in de Wet studiefinanciering 2000. Daarmee kan de overheid kiezen om in bijzondere gevallen af te wijken van de regels om zo tot een goede oplossing te komen.
De belangrijkste aandachtspunten van de Nationale ombudsman de komende periode
Als ouders en jongeren zich melden bij de Nationale ombudsman zal hij zijn best doen om hen op weg te helpen voor zover hij dat kan. De Nationale ombudsman kan zich niet op alle aspecten van de hersteloperatie richten. Daarom heeft hij de afgelopen periode gekeken waar hij vanuit zijn taken en positie het verschil kan maken. De komende periode stelt de Nationale ombudsman drie belangrijke aandachtspunten:
- Eerlijke en behoorlijke vaststellingsovereenkomsten. Een vaststellingsovereenkomst is een officieel document waarin de overheid en een gedupeerde ouder samen afspraken maken over de vergoeding van schade na de toeslagenaffaire De Nationale ombudsman vindt dit een goed idee, want de Commissie Werkelijke Schade is helemaal vastgelopen. Maar deze vaststellingsovereenkomsten moeten wel op een behoorlijke manier worden gesloten. Daarom komt de Nationale ombudsman dit jaar met spelregels voor hoe deze vaststellingsovereenkomsten volgens de ombudsman moeten worden afgesloten.
- De positie van ouders in het buitenland, Caribisch Nederland en de andere landen van het Koninkrijk. Een deel van de ouders en kinderen woont in het buitenland, in Caribisch Nederland of in Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Zij krijgen ondersteuning van het Ondersteuningsteam Buitenland (OTB). De Nationale ombudsman krijgt van verschillende kanten signalen dat de ouders de dienstverlening en het beleid daar erg ongelijk vinden in vergelijking met Europees Nederland. De ombudsman verkent de komende periode de problemen waar deze ouders en hun gezinnen tegenaan lopen.
- Informatievoorziening en de kwaliteit van dossiers. Veel ouders hebben behoefte aan meer informatie. Dit geldt ook voor de informatie die wordt opgenomen in dossiers die ouders krijgen in bezwaar- en beroepsprocedures. De Nationale ombudsman ontving klachten dat de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen bepaalde stukken niet gaf. Hij heeft hier vragen over gesteld. Er is veel behoefte aan duidelijkheid over waar dossiers aan moeten voldoen. De Nationale ombudsman zal dit onderwerp blijven volgen en waar nodig aandacht voor vragen.
Aanbod om met de Kamercommissie in gesprek te gaan
De Nationale ombudsman biedt aan om met de Tweede Kamer te praten over zijn brief en over hoe de hersteloperatie beter kan aansluiten bij de behoeften van ouders en jongeren.