Achtergrond

Ontstaan van de Nationale ombudsman

Zweedse uitvinding

Sinds 1982 bestaat de Nationale ombudsman in Nederland. ‘Ombudsman’ is Zweeds voor vertegenwoordiger. In Zweden bedachten ze het idee van een onafhankelijke bemiddelaar tussen twee partijen. Veel andere landen hebben het idee aangepast aan hun eigen wensen. Maar in al deze landen staat in de wet dat de ombudsman een onafhankelijke positie heeft. Overigens heeft het woord 'man' in ombudsman niets met het geslacht te maken. Het is afgeleid van het Latijnse woord 'mandataris', wat 'gevolmachtigde' betekent.

De Nationale ombudsman in de Nederlandse wet

In 1981 is de Wet Nationale ombudsman gemaakt. Sinds 1999 staat de functie van Nationale ombudsman ook in de Grondwet. Hierin staat dat de Nationale ombudsman op verzoek of uit eigen initiatief het gedrag van de overheid onderzoekt (Artikel 78a, eerste lid Grondwet).

Ombudsmannen voor lokaal bestuur

De Nationale ombudsman houdt zich in Nederland bezig met de overheid. Zo ook met de gemeenten. Sommige gemeenten hebben er echter voor gekozen een eigen ombudsman aan te stellen. Zo hebben bijvoorbeeld Amsterdam, Rotterdam en Den Haag een eigen gemeentelijke ombudsman waar u terecht kunt met uw klacht over de gemeente. Check of uw gemeente een eigen ombudsman heeft, of dat de Nationale ombudsman klachten over uw gemeente behandelt.

De ombudsman in andere landen

Eén, meer of geen ombudsmannen

In bijna alle landen met een Nationale ombudsman, voert één persoon deze functie uit. In enkele landen zijn het meerdere personen. Zweden heeft vier ombudsmannen. Hongarije en Oostenrijk hebben er drie. Ook zijn er landen zonder ombudsman. Duitsland, Frankrijk en Engeland bijvoorbeeld. In deze landen is er wel een ander instituut dat de rol heeft van onafhankelijk bemiddelaar.

De Europese ombudsman

Als je een klacht hebt over een onderdeel van de Europese Unie, kun je terecht bij de Europese ombudsman. Naast de Europese ombudsman heeft de Raad van Europa ook een ‘Commissioner for Human Rights’. Deze persoon speelt een belangrijke rol bij het opzetten van nieuwe instituten in jonge democratieën.

Nationale ombudsman helpt nieuwe democratieën

Niet alleen de Raad van Europa, maar ook de Europese Unie en de Nederlandse regering willen jonge democratieën helpen. Met een eigen ombudsmaninstituut kunnen deze landen zich verder ontwikkelen. Het Bureau Nationale ombudsman zet zich hier actief voor in. Met onze ervaring helpen wij deze landen met de opzet van een eigen ombudsmaninstituut. De Nationale ombudsman heeft onder meer samenwerkingsprojecten afgerond met Tsjechië ('Public Defender of Rights') en Roemenië (People's Advocate).