Demonstratierecht
Al in 2018 onderzocht de Nationale ombudsman of de overheid op een behoorlijke manier omgaat met demonstranten. Toen zag de ombudsman dat de overheid het recht om te demonstreren niet altijd goed beschermde. In 2025 deed hij opnieuw onderzoek naar het recht om te demonstreren. Daarvoor sprak de ombudsman met allerlei betrokkenen, zoals demonstranten en overheidsorganisaties die het recht om te demonstreren moeten beschermen: gemeenten, de politie, het Openbaar Ministerie en de Rijksoverheid.
Ook onderzocht de ombudsman klachten, brieven die demonstranten ontvangen van gemeenten over hun demonstratie (zogenoemde WOM-brieven) en keek hij naar onderzoeken van anderen. Tot slot onderzocht hij hoe burgers kijken naar het recht om te demonstreren.
In de online behoorlijkheidswijzer van de Nationale ombudsman staan kernwaarden en vereisten die omschrijven wat een behoorlijke manier van doen betekent voor de overheid.
Demonstratierecht onder druk
De ombudsman heeft de resultaten van zijn onderzoek opgeschreven in het rapport 'Sta voor protest'. Hij concludeert dat demonstratierecht steeds meer onder druk staat. Dat komt omdat de overheid steeds vaker risico's en overlast van demonstraties zo veel mogelijk wil voorkomen. Daardoor moeten burgers er soms veel voor over hebben om te demonstreren. Zij hebben het gevoel dat de overheid hen in de gaten houdt. En ze krijgen soms te maken met geweld door de politie of vijandig publiek. Het is vaak moeilijk om daarover bij de overheid te klagen of je gelijk te krijgen. Sommige burgers gaan daarom niet meer demonstreren.
De ombudsman roept de regering, het parlement, gemeenten en de politie op om het demonstratierecht in woord en daad te beschermen en heeft de overheid gevraagd om te laten weten wat zij met de aanbevelingen van de ombudsman gaan doen.